نشست تخصصی «حملونقل برقی؛ آینده حملونقل شهری - فرصتها و چالشها» با محوریت گروه آیندهپژوهی شهری و منطقهای پژوهشکده دانشگاه بینالمللی امام خمینی(ره) و با مشارکت و همکاری مرکز مطالعات و برنامهریزی شهر تهران و معاونت حملونقل و ترافیک شهرداری قزوین، روز دوشنبه ۲۵ خرداد ۱۴۰۵ بهصورت برخط و با حضور دانشجویان، مدیران شهری، کارشناسان حوزه حملونقل و علاقهمندان به موضوع برقیسازی ناوگان شهری برگزار شد.
در ابتدای نشست، دکتر حمید میرزاحسین، مدیر گروه آیندهپژوهی شهری و منطقهای پژوهشکده دانشگاه و دبیر علمی جلسه ضمن تشریح هدف برگزاری این برنامه، به ضرورت توجه شهرهای کشور به موضوع برقیسازی ناوگان حملونقل شهری اشاره کرد و گفت: با توجه به روندهای جهانی، چالشهای زیستمحیطی، محدودیت منابع سوخت فسیلی، مسئله آلودگی هوا و نیاز به نوسازی ناوگان حملونقل همگانی، حرکت به سمت حملونقل برقی دیگر صرفاً یک انتخاب فناورانه نیست، بلکه به یکی از مسیرهای مهم آینده مدیریت شهری تبدیل شده است.
وی در ادامه به بخشی از مطالعات و پژوهشهای انجامشده در حوزه برقیسازی ناوگان اشاره کرد و توضیح داد که پیشبینی میزان نفوذ خودروهای برقی در بازار، تحلیل زیرساختهای موردنیاز، بررسی تجربههای جهانی و امکانسنجی استفاده از اتوبوسهای برقی در ناوگان حملونقل همگانی، از جمله موضوعاتی است که در سالهای اخیر مورد توجه پژوهشگران و مدیران شهری قرار گرفته است.
در این بخش، برخی از پژوهشهای انجامشده در زمینه حملونقل برقی نیز معرفی شد. از جمله مقالهای با عنوان «Using machine learning methods to predict electric vehicles penetration in the automotive market» که با استفاده از روشهای یادگیری ماشین، مدلهای LSTM و ConvLSTM و یک مدل ترکیبی مبتنی بر Attention و شبکه Residual، به پیشبینی سهم خودروهای برقی در بازار پرداخته است. همچنین دانششهر «امکانسنجی استفاده از اتوبوسهای برقی در ناوگان حملونقل همگانی کلانشهر تهران» که از سوی مرکز مطالعات و برنامهریزی شهر تهران منتشر شده، بهعنوان یکی از مطالعات کاربردی در این حوزه معرفی شد.
در ادامه نشست، مهندس امین فریدیاقدم، دانشجوی دکتری برنامهریزی حملونقل دانشگاه، به تشریح بخشی از مطالعات انجامشده در تهران و چالشهای مطرح در مسیر توسعه ناوگان برقی پرداخت. وی با اشاره به تجربه تهران در زمینه بررسی فنی، اقتصادی و مدیریتی برقیسازی ناوگان، تأکید کرد که برقیسازی تنها به معنای خرید اتوبوس برقی نیست، بلکه موضوعی چندبُعدی است که باید در پیوند با شبکه برق، زیرساخت شارژ، شیوه بهرهبرداری، هزینه چرخه عمر، نگهداری باتری، آموزش نیروی انسانی و مدل مالی پروژه بررسی شود. وی افزود: تجربه تهران میتواند برای شهرهایی مانند قزوین بسیار ارزشمند باشد، اما این تجربه نباید بهصورت نسخهای آماده و بدون تغییر مورد استفاده قرار گیرد. آنچه باید از تهران به سایر شهرها منتقل شود، چارچوب تصمیمگیری، روش مطالعه، شناخت ریسکها و توجه به الزامات اجرایی است؛ نه الزاماً اجرای همان الگو در شهرهای دیگر.
در این بخش تأکید شد که هر شهر باید بر اساس شرایط بومی خود، از جمله طول خطوط، شیب مسیرها، میزان تقاضای سفر، ظرفیت توقفگاهها، وضعیت شبکه برق، امکان جانمایی شارژرها، شرایط اقلیمی و توان مالی مدیریت شهری، مسیر اختصاصی خود را برای برقیسازی طراحی کند.
مهندس پیام معینی، مدیر گروه مطالعات حملونقل و ترافیک مرکز مطالعات و برنامهریزی شهر تهران نیز با اشاره به بخشی از چالشهای پیشروی برقیسازی ناوگان شهری، تأکید کرد که توسعه حملونقل برقی نیازمند نگاه پژوهشمحور و تصمیمگیری مرحلهای است. وی بیان کرد که مرکز مطالعات و برنامهریزی شهر تهران در حال پیگیری و انجام پژوهشهایی برای شناسایی دقیقتر چالشهای فنی، اقتصادی، زیستمحیطی و اجرایی این حوزه است.
وی یکی از موضوعات مهم و کمتر دیدهشده در مسیر توسعه ناوگان برقی را مسئله بازیافت و مدیریت باتریها دانست و توضیح داد که اگرچه ممکن است در سالهای ابتدایی بهرهبرداری، این موضوع چندان فوری به نظر نرسد، اما پس از گذشت چند سال و با نزدیک شدن باتریها به پایان عمر مفید خود، میتواند به یکی از چالشهای جدی مدیریت شهری تبدیل شود. به گفته وی، بیتوجهی به موضوع تعویض، بازیافت و دفع ایمن باتریها میتواند هزینههای پنهان قابل توجهی برای شهرداریها ایجاد کند و از همین رو لازم است این مسئله از همان مراحل اولیه برنامهریزی برقیسازی مورد توجه قرار گیرد.
در ادامه، مهندس مجتبی جانی، معاون حملونقل و ترافیک شهرداری قزوین نیز به بیان دیدگاهها و چالشهای موجود در این شهر پرداخت. وی با اشاره به ضرورت توجه به ویژگیهای محلی قزوین، بر اهمیت بومیسازی مطالعات، بررسی ظرفیت واقعی شهر، شناخت محدودیتهای زیرساختی و حرکت مرحلهای در مسیر توسعه ناوگان برقی تأکید کرد.
در این بخش از نشست، موضوعاتی مانند امکان انتخاب خطوط مناسب برای اجرای پایلوت، بررسی ظرفیت شبکه برق در محدودههای مختلف شهر، نحوه استقرار ایستگاههای شارژ، مدل تأمین مالی، نگهداری ناوگان، آموزش نیروهای تخصصی و ضرورت هماهنگی میان شهرداری، شرکت برق و سایر نهادهای مرتبط مطرح شد.
در بخش پایانی نشست، شرکتکنندگان درباره روند جهانی حرکت به سمت برقیسازی حملونقل به بحث و تبادل نظر پرداختند. در این گفتوگوها تأکید شد که یکی از دلایل اصلی گرایش جهان به خودروهای برقی، کاهش تلفات انرژی در مقایسه با خودروهای درونسوز است. در موتورهای احتراق داخلی، بخش قابل توجهی از انرژی سوخت به گرما تبدیل شده و از طریق رادیاتور، اگزوز و اصطکاک قطعات مکانیکی تلف میشود؛ در حالی که موتورهای برقی بازده بسیار بالاتری دارند و امکان استفاده از ترمز بازیافتی نیز باعث افزایش بهرهوری انرژی میشود.
همچنین در این نشست مطرح شد که نفوذ خودروهای برقی در ایران احتمالاً ابتدا در حوزه حملونقل همگانی، از جمله ناوگان اتوبوسرانی و تاکسیرانی، جدیتر خواهد بود؛ زیرا پیمایش بالای این ناوگان و نقش مستقیم آن در کاهش آلودگی هوای شهری، توجیه اجرایی و مدیریتی بیشتری ایجاد میکند. در مقابل، توسعه خودروهای برقی شخصی نیازمند گسترش زیرساخت شارژ، کاهش قیمت اولیه خودرو، رفع نگرانیهای مربوط به پیمایش و بازنگری در سیاستهای انرژی و یارانه سوخت است.
جمعبندی نشست مؤید آنست که برقیسازی ناوگان شهری در قزوین میتواند بهعنوان یک فرصت مهم در مسیر نوسازی حملونقل همگانی و کاهش آلایندگی مورد توجه قرار گیرد؛ اما تحقق موفق آن نیازمند مطالعه اختصاصی، تصمیمگیری دادهمحور، اجرای مرحلهای، طراحی پایلوت کمریسک و هماهنگی میان نهادهای مختلف شهری و زیرساختی است.
در پایان تأکید شد که تجربه تهران و مطالعات انجامشده در این حوزه میتواند مبنایی برای شناخت مسیر، پرهیز از خطاهای پرهزینه و طراحی نقشه راه بومی برای برقیسازی ناوگان حملونقل شهری قزوین باشد.